Research Focus Library RepositoryOchiq Ilmiy Repozitoriy
ARTICLE 2026 Vol 1 · No 7 UZ cfa5b4c3fe3d

Morpho-anatomical and physiological adaptation features of sumac on saline soils of Nukus city

Морфоанатомические и физиологические особенности адаптации сумаха на засоленных почвах города Нукус | Nukus shahrining sho‘rlangan tuproqlarida totimning morfo-anatomik va fiziologik moslashish xususiyatlari

Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)

Annotatsiya

This article investigates the anatomical, physiological, and biochemical adaptation mechanisms of Sumac (Rhus L.) species introduced into the Aral Sea region (Nukus city), characterized by water scarcity, extreme heat, sharply continental climate, and high chloride-sulfate soil salinity. The study examines the deep root architecture, ion regulation via Na⁺/H⁺ antiporters, xeromorphic-halomorphic leaf structures (thick cuticle, crypt-embedded hypostomatic stomata, dense trichomes), and protective bud scales. The dynamics of photosynthetic pigments (protective role of carotenoids) and the accumulation of proline as an osmoprotectant (increasing 3–5-fold) under salt and drought stress were identified. The mechanism of water balance regulation through stomatal closure and transpiration suppression during peak heat hours is demonstrated, substantiating the high potential of Rhus L. for urban greening and phytoremediation in the Aral Sea region.

В статье исследованы анатомические, физиологические и биохимические особенности адаптации представителей рода Сумах (Rhus L.), интродуцированных в условиях Приаралья (г. Нукус), характеризующихся дефицитом воды, аномальной жарой, резко континентальным климатом и сильным хлоридно-сульфатным засолением почв. Изучены глубокая корневая система растения, механизмы ионного транспорта через Na⁺/H⁺ антипортеры, ксероморфно-галоморфные структуры листа (толстая кутикула, гипостоматические устьица в криптах, густое опушение) и защитные почечные чешуи. Установлена динамика фотосинтетических пигментов (защитная роль каротиноидов) и накопление осмопротектора пролина (увеличение в 3–5 раз) при солевом и водном стрессе. Обоснован механизм регуляции водного режима путем снижения интенсивности транспирации за счет закрытия устьиц в часы пиковых температур, что подтверждает перспективность использования Rhus L. в озеленении и фитомелиорации Приаралья.

Maqolada Orolbo‘yi mintaqasi, xususan, Nukus shahrining suv tanqisligi, anomal issiq, keskin kontinental iqlim va tuproqning xlorli-sulfatli kuchli sho‘rlanish sharoitida introduksiya qilingan totim (Rhus L.) vakillarining anatomik, fiziologik va biokimyoviy moslashish xususiyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda o‘simlikning chuqur va bachkilaydigan ildiz tizimi, Na⁺/H⁺ antiportyorlari orqali ionlarni evakuatsiya qilishi, bargning kseromorf-galomorf tuzilmasi (qalin kutikula, bargning pastki yuzasidagi kriptalarda joylashgan gipostomatik ustitsalar, zich tuklar) va kurtaklarning himoya tangachalari atroflicha o‘rganilgan. Shuningdek, suv stressi va sho‘rlanish sharoitida fotosintez pigmentlari (karotinoidlarning himoya roli) hamda osmoprotektor prolin aminokislotasining (3–5 barobar ortishi) dinamikasi aniqlangan. Totimning kunning issiq soatlarida ustitsalarni yopish orqali transpiratsiyani kamaytirish va suv tartibini boshqarish mexanizmi asoslanib, uni Orolbo‘yida ko‘kalamzorlashtirish va fitomelioratsiyada qo‘llash bo‘yicha xulosalar berilgan.

Kalit so‘zlar

Rhus L.Nukusarid sharoittuproq sho‘rlanishikseromorf tuzilishgipostomatik ustitsalarprolinkarotinoidlartranspiratsiyafitomelioratsiyaRhus L.Нукусаридные условиязасоление почвыксероморфное строениегипостоматические устьицапролинкаротиноидытранспирацияфитомелиорацияRhus L.Nukusarid conditionssoil salinityxeromorphic structurehypostomatic stomataprolinecarotenoidstranspirationphytoremediation

Iqtibos keltirish

Naurizbaeva Guldana Pakhratdinovna; Kamalova Nargiza Bekturganovna; Наурызбаева Гулдана Пахратдиновна; Камалова Наргиза Бектургановна; Naurizbaeva Guldana Paxratdinovna; Kamalova Nargiza Bekturganovna (2026). Morpho-anatomical and physiological adaptation features of sumac on saline soils of Nukus city. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610035

Identifikator
https://rf-library.uz/article/cfa5b4c3fe3d/morpho-anatomical-and-physiological-adaptation-features-of-sumac-on-saline
DOI
10.66073/ReFocus-Conf/1610035
Litsenziya
Copyright (c) 2026 Karakalpak Institute of Agriculture and Agrotechnologies; Authors
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Repozitoriyga qo‘shildi
2026-11-03