Morpho-anatomical and physiological adaptation features of sumac on saline soils of Nukus city
Морфоанатомические и физиологические особенности адаптации сумаха на засоленных почвах города Нукус | Nukus shahrining sho‘rlangan tuproqlarida totimning morfo-anatomik va fiziologik moslashish xususiyatlari
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)
Abstract
В статье исследованы анатомические, физиологические и биохимические особенности адаптации представителей рода Сумах (Rhus L.), интродуцированных в условиях Приаралья (г. Нукус), характеризующихся дефицитом воды, аномальной жарой, резко континентальным климатом и сильным хлоридно-сульфатным засолением почв. Изучены глубокая корневая система растения, механизмы ионного транспорта через Na⁺/H⁺ антипортеры, ксероморфно-галоморфные структуры листа (толстая кутикула, гипостоматические устьица в криптах, густое опушение) и защитные почечные чешуи. Установлена динамика фотосинтетических пигментов (защитная роль каротиноидов) и накопление осмопротектора пролина (увеличение в 3–5 раз) при солевом и водном стрессе. Обоснован механизм регуляции водного режима путем снижения интенсивности транспирации за счет закрытия устьиц в часы пиковых температур, что подтверждает перспективность использования Rhus L. в озеленении и фитомелиорации Приаралья.
Maqolada Orolbo‘yi mintaqasi, xususan, Nukus shahrining suv tanqisligi, anomal issiq, keskin kontinental iqlim va tuproqning xlorli-sulfatli kuchli sho‘rlanish sharoitida introduksiya qilingan totim (Rhus L.) vakillarining anatomik, fiziologik va biokimyoviy moslashish xususiyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda o‘simlikning chuqur va bachkilaydigan ildiz tizimi, Na⁺/H⁺ antiportyorlari orqali ionlarni evakuatsiya qilishi, bargning kseromorf-galomorf tuzilmasi (qalin kutikula, bargning pastki yuzasidagi kriptalarda joylashgan gipostomatik ustitsalar, zich tuklar) va kurtaklarning himoya tangachalari atroflicha o‘rganilgan. Shuningdek, suv stressi va sho‘rlanish sharoitida fotosintez pigmentlari (karotinoidlarning himoya roli) hamda osmoprotektor prolin aminokislotasining (3–5 barobar ortishi) dinamikasi aniqlangan. Totimning kunning issiq soatlarida ustitsalarni yopish orqali transpiratsiyani kamaytirish va suv tartibini boshqarish mexanizmi asoslanib, uni Orolbo‘yida ko‘kalamzorlashtirish va fitomelioratsiyada qo‘llash bo‘yicha xulosalar berilgan.
Keywords
Rhus L.Nukusarid sharoittuproq sho‘rlanishikseromorf tuzilishgipostomatik ustitsalarprolinkarotinoidlartranspiratsiyafitomelioratsiyaRhus L.Нукусаридные условиязасоление почвыксероморфное строениегипостоматические устьицапролинкаротиноидытранспирацияфитомелиорацияRhus L.Nukusarid conditionssoil salinityxeromorphic structurehypostomatic stomataprolinecarotenoidstranspirationphytoremediation
How to cite
Naurizbaeva Guldana Pakhratdinovna; Kamalova Nargiza Bekturganovna; Наурызбаева Гулдана Пахратдиновна; Камалова Наргиза Бектургановна; Naurizbaeva Guldana Paxratdinovna; Kamalova Nargiza Bekturganovna (2026). Morpho-anatomical and physiological adaptation features of sumac on saline soils of Nukus city. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610035