Hydrological transformation of the water resources of the Amu Darya delta under changing anthropogenic pressure
Гидрологическая трансформация водных ресурсов Амударьинской дельты в условиях изменения антропогенной нагрузки | Antropogen yuklama o‘zgarishi sharoitida Amudaryo deltasi suv resurslarining gidrologik transformatsiyasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)
Annotatsiya
Амударьинская дельта является одной из наиболее уязвимых природно-антропогенных водных систем Центральной Азии, где изменение речного стока, интенсивное водопользование, развитие орошаемого земледелия и изменение гидроклиматических условий оказывают существенное влияние на водообеспеченность территории. Целью исследования являлась оценка многолетней динамики стока Амударьи в районе нижнего течения, выявление основных закономерностей его пространственно-временной трансформации и определение роли коллекторно-дренажного стока в современной структуре водных ресурсов Амударьинской дельты. В работе использованы среднемесячные расходы воды Амударьи по гидропосту Саманбай за 1965–2009 гг., а также данные по расходу и объёму стока крупных магистральных и межхозяйственных коллекторов Республики Каракалпакстан за 2018–2023 гг.
Amudaryo deltasi Markaziy Osiyodagi eng zaif tabiiy-antropogen suv tizimlaridan biri bo‘lib, bu yerda daryo oqimining o‘zgarishi, suvdan jadal foydalanish, sug‘oriladigan dehqonchilikning rivojlanishi va gidroiqlim sharoitlarining o‘zgarishi hududning suv bilan ta’minlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Tadqiqotning maqsadi Amudaryoning quyi oqimi hududida ko‘p yillik suv oqimi dinamikasini baholash, uning makoniy-zamoniy transformatsiyasining asosiy qonuniyatlarini aniqlash hamda Amudaryo deltasi suv resurslarining hozirgi tuzilmasida kollektor-drenaj oqimining rolini belgilashdan iborat bo‘lgan. Ishda Amudaryoning Samanboy gidropostidagi 1965–2009-yillarga oid o‘rtacha oylik suv sarflari, shuningdek, Qoraqalpog‘iston Respublikasining yirik magistral va xo‘jaliklararo kollektorlari bo‘yicha 2018–2023-yillardagi suv sarfi va oqim hajmi ma’lumotlaridan foydalanilgan.
Kalit so‘zlar
Amudaryodeltagidrologik rejimdaryo oqimikollektor-drenaj suvlarisuv resurslariJanubiy Orolbo‘yiantropogen yuklamaiqlimgidrologik transformatsiyaАмударьядельтагидрологический режимречной стокколлекторно-дренажные водыводные ресурсыЮжное Приаральеантропогенная нагрузкаклиматгидрологическая трансформацияAmu Daryadeltahydrological regimeriver flowcollector-drainage waterwater resourcesSouthern Aral Sea regionanthropogenic pressureclimatehydrological transformation
Iqtibos keltirish
T.R.Xojamuratova; A.Berdimuratova; S.I.Saytova; Т.Р.Хожамуратова; А.Бердимуратова; С.И.Сайтова; T.R.Xojamuratova; A.Berdimuratova; S.I.Saytova (2026). Hydrological transformation of the water resources of the Amu Darya delta under changing anthropogenic pressure. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910019