Morphological and adaptive features of soybean varieties brought from Karakalpakstan under the conditions of the Zhambyl region
Морфологические и адаптационные особенности сортов сои, завезённых из Каракалпакстана, в условиях Жамбылской области | Qoraqalpog‘istondan keltirilgan soya navlarining Jambil viloyati sharoitidagi morfologik va moslashuv xususiyatlari
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)
Annotatsiya
В последние годы во всём мире растёт спрос на сою, поскольку её зерно богато белком, маслом, углеводами, микроэлементами и витаминами и широко используется в пищевой, кормовой, технической и медицинской отраслях. Подбор высокоурожайных и устойчивых к болезням сортов, адаптированных к новым почвенно-климатическим условиям, является важным путём обеспечения устойчивости сельского хозяйства в условиях изменения климата. Цель исследования – определить морфологические признаки и особенности адаптации сортов сои «Орзу» и «Нафис», интродуцированных из Республики Узбекистан, в условиях Жамбылской области Казахстана. Исследование проведено на опытном участке Международного Таразского университета имени Ш. Муртазы; определены высота растения, число ветвей, число листьев, длина корня и сухая масса растения, которые сопоставлены с показателями на родине сорта. Высота растений сорта «Орзу» составила 75,0 см, сорта «Нафис» – 54,5 см, что выше показателя в условиях Узбекистана (47,1 см). Длина корня составила 21–25 см, сухая масса растения – 48–54 г. Показано наличие генотипически обусловленных различий между признаками. Оба сорта не поражались фитопатогенными болезнями и сформировали полноценный урожай.
So‘nggi yillarda dunyoda soyaga bo‘lgan talab ortib bormoqda, chunki soya doni oqsil, moy, uglevodlar, mikroelementlar va vitaminlarga boy bo‘lib, oziq-ovqat, yem-xashak, texnika va tibbiyot sohalarida keng qo‘llaniladi. Yangi tuproq-iqlim sharoitlariga moslashgan, yuqori hosilli va kasalliklarga chidamli navlarni tanlash iqlim o‘zgarishi sharoitida qishloq xo‘jaligi barqarorligini ta’minlashning muhim yo‘li hisoblanadi. Tadqiqotning maqsadi – O‘zbekiston Respublikasidan introduksiya qilingan «Orzu» va «Nafis» soya navlarining Qozog‘istonning Jambil viloyati sharoitidagi morfologik belgilari va moslashuv xususiyatlarini aniqlash. Tadqiqot Sh. Murtaza nomidagi Xalqaro Taroz universitetining tajriba maydonida olib borildi; o‘simlik bo‘yi, shoxlar soni, barglar soni, ildiz uzunligi va o‘simlikning quruq massasi aniqlanib, navning vatanidagi ko‘rsatkichlar bilan solishtirildi. Natijada «Orzu» navining bo‘yi 75,0 sm, «Nafis» navining bo‘yi esa 54,5 sm bo‘lib, O‘zbekiston sharoitidagi ko‘rsatkichdan (47,1 sm) yuqori ekanligi aniqlandi. Ildiz uzunligi 21–25 sm, o‘simlikning quruq massasi 48–54 g ni tashkil etdi. Belgilar o‘rtasida genotipga bog‘liq farqlar mavjudligi ko‘rsatildi. Ikkala nav ham fitopatogen kasalliklar bilan zararlanmadi va to‘liq sifatli hosil berdi.
Kalit so‘zlar
soya«Orzu»«Nafis»introduksiyamoslashuvildiz tizimio‘simlik bo‘yigenotipсоя«Орзу»«Нафис»интродукцияадаптациякорневая системавысота растениягенотипsoybeanOrzuNafisintroductionadaptationroot systemplant heightgenotype
Iqtibos keltirish
Seytbaev Kuandik Jumabaevich; Utepbergenov Mukhtar Adilbaevich; Jumabaeva Nursaliyma Kuandik kizi; Сейтбаев Куандык Жумабаевич; Утепбергенов Мухтар Адилбаевич; Жумабаева Нурсалийма Куандык кызы; Seytbaev Quandiq Jumabaevich; Utepbergenov Muxtar Adilbaevich; Jumabaeva Nursaliyma Quandiq qizi (2026). Morphological and adaptive features of soybean varieties brought from Karakalpakstan under the conditions of the Zhambyl region. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610072