Research Focus Library RepositoryОткрытый научный репозиторий
ARTICLE 2026 Vol 1 · No 7 UZ b3b7b6a86c24

Morphological and adaptive features of soybean varieties brought from Karakalpakstan under the conditions of the Zhambyl region

Морфологические и адаптационные особенности сортов сои, завезённых из Каракалпакстана, в условиях Жамбылской области | Qoraqalpog‘istondan keltirilgan soya navlarining Jambil viloyati sharoitidagi morfologik va moslashuv xususiyatlari

Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)

Аннотация

In recent years, global demand for soybean has been increasing, since its seed is rich in protein, oil, carbohydrates, microelements and vitamins and is widely used in the food, feed, technical and medical sectors. Selecting high-yielding, disease-resistant varieties adapted to new soil and climatic conditions is an important way to ensure agricultural sustainability under climate change. The aim of the study was to determine the morphological traits and adaptation features of the soybean varieties Orzu and Nafis, introduced from the Republic of Uzbekistan, under the conditions of the Zhambyl region of Kazakhstan. The study was conducted at the experimental plot of Sh. Murtaza International Taraz University; plant height, number of branches, number of leaves, root length and plant dry weight were determined and compared with values recorded in the varieties’ region of origin. Plant height was 75.0 cm in Orzu and 54.5 cm in Nafis, exceeding the value observed in Uzbekistan (47.1 cm). Root length was 21–25 cm and plant dry weight 48–54 g. Genotype-related differences among the traits were revealed. Neither variety was affected by phytopathogenic diseases, and both produced a full-quality yield.

В последние годы во всём мире растёт спрос на сою, поскольку её зерно богато белком, маслом, углеводами, микроэлементами и витаминами и широко используется в пищевой, кормовой, технической и медицинской отраслях. Подбор высокоурожайных и устойчивых к болезням сортов, адаптированных к новым почвенно-климатическим условиям, является важным путём обеспечения устойчивости сельского хозяйства в условиях изменения климата. Цель исследования – определить морфологические признаки и особенности адаптации сортов сои «Орзу» и «Нафис», интродуцированных из Республики Узбекистан, в условиях Жамбылской области Казахстана. Исследование проведено на опытном участке Международного Таразского университета имени Ш. Муртазы; определены высота растения, число ветвей, число листьев, длина корня и сухая масса растения, которые сопоставлены с показателями на родине сорта. Высота растений сорта «Орзу» составила 75,0 см, сорта «Нафис» – 54,5 см, что выше показателя в условиях Узбекистана (47,1 см). Длина корня составила 21–25 см, сухая масса растения – 48–54 г. Показано наличие генотипически обусловленных различий между признаками. Оба сорта не поражались фитопатогенными болезнями и сформировали полноценный урожай.

So‘nggi yillarda dunyoda soyaga bo‘lgan talab ortib bormoqda, chunki soya doni oqsil, moy, uglevodlar, mikroelementlar va vitaminlarga boy bo‘lib, oziq-ovqat, yem-xashak, texnika va tibbiyot sohalarida keng qo‘llaniladi. Yangi tuproq-iqlim sharoitlariga moslashgan, yuqori hosilli va kasalliklarga chidamli navlarni tanlash iqlim o‘zgarishi sharoitida qishloq xo‘jaligi barqarorligini ta’minlashning muhim yo‘li hisoblanadi. Tadqiqotning maqsadi – O‘zbekiston Respublikasidan introduksiya qilingan «Orzu» va «Nafis» soya navlarining Qozog‘istonning Jambil viloyati sharoitidagi morfologik belgilari va moslashuv xususiyatlarini aniqlash. Tadqiqot Sh. Murtaza nomidagi Xalqaro Taroz universitetining tajriba maydonida olib borildi; o‘simlik bo‘yi, shoxlar soni, barglar soni, ildiz uzunligi va o‘simlikning quruq massasi aniqlanib, navning vatanidagi ko‘rsatkichlar bilan solishtirildi. Natijada «Orzu» navining bo‘yi 75,0 sm, «Nafis» navining bo‘yi esa 54,5 sm bo‘lib, O‘zbekiston sharoitidagi ko‘rsatkichdan (47,1 sm) yuqori ekanligi aniqlandi. Ildiz uzunligi 21–25 sm, o‘simlikning quruq massasi 48–54 g ni tashkil etdi. Belgilar o‘rtasida genotipga bog‘liq farqlar mavjudligi ko‘rsatildi. Ikkala nav ham fitopatogen kasalliklar bilan zararlanmadi va to‘liq sifatli hosil berdi.

Ключевые слова

soya«Orzu»«Nafis»introduksiyamoslashuvildiz tizimio‘simlik bo‘yigenotipсоя«Орзу»«Нафис»интродукцияадаптациякорневая системавысота растениягенотипsoybeanOrzuNafisintroductionadaptationroot systemplant heightgenotype

Как цитировать

Seytbaev Kuandik Jumabaevich; Utepbergenov Mukhtar Adilbaevich; Jumabaeva Nursaliyma Kuandik kizi; Сейтбаев Куандык Жумабаевич; Утепбергенов Мухтар Адилбаевич; Жумабаева Нурсалийма Куандык кызы; Seytbaev Quandiq Jumabaevich; Utepbergenov Muxtar Adilbaevich; Jumabaeva Nursaliyma Quandiq qizi (2026). Morphological and adaptive features of soybean varieties brought from Karakalpakstan under the conditions of the Zhambyl region. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610072

Идентификатор
https://rf-library.uz/article/b3b7b6a86c24/morphological-and-adaptive-features-of-soybean-varieties-brought-from
DOI
10.66073/ReFocus-Conf/1610072
Лицензия
Copyright (c) 2026 Karakalpak Institute of Agriculture and Agrotechnologies; Authors
Издатель
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Добавлено в репозиторий
2026-11-03