NOVELLA JANRINI O‘RGANISHDA NARRATOLOGIK MODEL (GENNETT) VA KOMPARATIV POETIKA: METODLAR UYG‘UNLIGI

Mazkur tezisda novella janrini tahlil qilishda Gérard Genette narratologik modeli va komparativ poetikaning o‘zaro uyg‘unlashuv mexanizmlari yoritiladi. Genette taklif etgan vaqt, nuqtai nazar va ovoz kategoriyalari mikromatn darajasida qisqa nasrning ichki mexanikasini ko‘rsatib beradi, komparativ poetika esa milliy adabiyotlar o‘rtasida janriy funksiyalar, motivlar va paratekstlar harakatini aniqlashga imkon yaratadi. Tadqiqotda o‘zbek novellalari bilan Yevropa an’analari o‘rtasidagi muvofiqlik va farqlar vaqtning tartibi, davomiyligi va chastotasi; fokalizatsiya rejimi; hikoyachi ovozi hamda emblemik motivlar orqali kuzatildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek novellalarida vaqt manipulyatsiyasi ko‘pincha etik yo‘naltirilgan kulminatsiyani tayyorlaydi, ichki monolog esa ko‘p hollarda dialoglashgan o‘z-o‘ziga murojaat ko‘rinishida ijtimoiy ohang bilan uyg‘unlashadi, emblemik detal va ramziy qaytishlar esa Yevropa “falcon” modeli bilan funksional qiyosda ishlaydi. Komparativ yondashuv paratekst (janr yorliqlari, annotatsiya) bilan o‘quvchi kutishi o‘rtasidagi kelishuvni tahlil qilishga ko‘maklashdi va Genette modelini milliy poetik normalar bilan muvofiqlashtirishning yo‘llarini ko‘rsatdi. Xulosa sifatida, ikkala metodning sintezi novellaning struktura–ta’sir o‘qi bo‘yicha yanada aniqroq tasnifini beradi va tarjima, tahrir hamda o‘quv dasturlari uchun amaliy tamoyillarni taklif etadi.