Research Focus Library RepositoryOchiq Ilmiy Repozitoriy
ARTICLE 2025 Vol 1 · No 1 UZ 3341a6448317

NOVELLA JANRINI O‘RGANISHDA NARRATOLOGIK MODEL (GENNETT) VA KOMPARATIV POETIKA: METODLAR UYG‘UNLIGI

NARRATICAL MODEL (GENNETT) AND COMPARATIVE POETICS IN THE STUDY OF THE SHORT STORY GENRE: COMPARATIVE METHODS | НАРРАТИВНАЯ МОДЕЛЬ (ДЖЕННЕТТ) И СРАВНИТЕЛЬНАЯ ПОЭТИКА В ИЗУЧЕНИИ ЖАНРА КОРОТКОГО РАССКАЗА: СРАВНИТЕЛЬНЫЕ МЕТОДЫ

Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(1), 1116–1119

Annotatsiya

Mazkur tezisda novella janrini tahlil qilishda Gérard Genette narratologik modeli vakomparativ poetikaning o‘zaro uyg‘unlashuv mexanizmlari yoritiladi. Genette taklif etgan vaqt, nuqtainazar va ovoz kategoriyalari mikromatn darajasida qisqa nasrning ichki mexanikasini ko‘rsatib beradi,komparativ poetika esa milliy adabiyotlar o‘rtasida janriy funksiyalar, motivlar va paratekstlar harakatinianiqlashga imkon yaratadi. Tadqiqotda o‘zbek novellalari bilan Yevropa an’analari o‘rtasidagi muvofiqlikva farqlar vaqtning tartibi, davomiyligi va chastotasi; fokalizatsiya rejimi; hikoyachi ovozi hamdaemblemik motivlar orqali kuzatildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek novellalarida vaqt manipulyatsiyasiko‘pincha etik yo‘naltirilgan kulminatsiyani tayyorlaydi, ichki monolog esa ko‘p hollarda dialoglashgan o‘z-o‘ziga murojaat ko‘rinishida ijtimoiy ohang bilan uyg‘unlashadi, emblemik detal va ramziy qaytishlaresa Yevropa “falcon” modeli bilan funksional qiyosda ishlaydi. Komparativ yondashuv paratekst (janryorliqlari, annotatsiya) bilan o‘quvchi kutishi o‘rtasidagi kelishuvni tahlil qilishga ko‘maklashdi va Genettemodelini milliy poetik normalar bilan muvofiqlashtirishning yo‘llarini ko‘rsatdi. Xulosa sifatida, ikkalametodning sintezi novellaning struktura–ta’sir o‘qi bo‘yicha yanada aniqroq tasnifini beradi va tarjima,tahrir hamda o‘quv dasturlari uchun amaliy tamoyillarni taklif etadi. 

This thesis examines the novella genre using Gérard Genette's narratological model and the mechanisms of mutual harmonization of comparative poetics. Genette's categories of time, point of view, and voice reveal the internal mechanics of short prose at the microtext level, while comparative poetics allows us to identify the movement of genre functions, motifs, and paratexts between national literatures. The study examines the similarities and differences between Uzbek short stories and European traditions through the order, duration, and frequency of time; focalization mode; narrator's voice, and emblematic motifs. The results show that in Uzbek short stories, time manipulation often prepares an ethically oriented climax, while internal monologue is often combined with a social tone in the form of dialogical self-referral, while emblematic details and symbolic returns work in functional analogy with the European "falcon" model. The comparative approach helped to analyze the agreement between paratext (genre labels, annotation) and reader expectations and showed ways to harmonize Genette's model with national poetic norms. In conclusion, the synthesis of both methods provides a more precise classification of the short story along the structure-effect axis and offers practical principles for translation, editing, and curriculum.

В данной диссертации исследуется жанр новеллы с использованием нарратологической модели Жерара Женета и механизмов взаимной гармонизации сравнительной поэтики. Категории времени, точки зрения и голоса Женета раскрывают внутреннюю механику короткой прозы на уровне микротекста, а сравнительная поэтика позволяет выявить движение жанровых функций, мотивов и паратекстов между национальными литературами. В исследовании рассматриваются сходства и различия между узбекскими рассказами и европейскими традициями через порядок, длительность и частоту времени; способ фокализации; голос рассказчика и эмблематические мотивы. Результаты показывают, что в узбекских рассказах манипуляция временем часто подготавливает кульминацию с этической направленностью, в то время как внутренний монолог часто сочетается с социальным тоном в форме диалогической самореферентации, а эмблематические детали и символические отсылки работают по функциональной аналогии с европейской моделью «сокола». Сравнительный подход помог проанализировать соответствие между паратекстом (жанровыми обозначениями, аннотациями) и ожиданиями читателя, а также показал пути гармонизации модели Женетта с национальными поэтическими нормами. В заключение, синтез обоих методов обеспечивает более точную классификацию короткого рассказа по оси структура-эффект и предлагает практические принципы для перевода, редактирования и составления учебных программ.

Kalit so‘zlar

novellanarratologyGenettecomparative poeticsfocalizationtime ordervoiceparatextemblematic motifUzbek prose.повестьнарратологияЖенеттсравнительная поэтикафокализациявременной порядокголоспаратекстэмблематический мотивузбекская проза.novellanarratologiyaGenettekomparativ poetikafokalizatsiyavaqt tartibiovozparatekstemblemik motivo‘zbek nasri.

Iqtibos keltirish

Nematjonovna, Samatova Gulnoza (2025). NOVELLA JANRINI O‘RGANISHDA NARRATOLOGIK MODEL (GENNETT) VA KOMPARATIV POETIKA: METODLAR UYG‘UNLIGI. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(1), 1116–1119.

Identifikator
https://rf-library.uz/article/3341a6448317/novella-janrini-organishda-narratologik-model-gennett-va-komparativ-poetika
Litsenziya
Copyright (c) 2025 Research Focus International Scientific Journal
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Repozitoriyga qo‘shildi
2026-08-07