The role of transformations and their effectiveness in achieving phraseological equivalence in translation between English and Uzbek
Роль трансформаций и их эффективность в достижении фразеологической эквивалентности при переводе между английским и узбекским языками | Ingliz va o‘zbek tillari o‘rtasidagi tarjimada frazeologik ekvivalentlikka erishishda transformatsiyalarning roli va samaradorligi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)
Annotatsiya
Фразеологическая эквивалентность представляет собой сложную проблему перевода, поскольку устойчивые выражения сочетают денотативное значение с конвенциональной образностью, прагматической силой, культурными ассоциациями и стилистической ценностью. В статье исследуется роль лексических, грамматических, семантических и стилистических трансформаций в англо-узбекском фразеологическом переводе, а также оценивается эффективность комбинированных переводческих приемов. Исследование основано на сопоставительном, контекстуальном, семантическом и функциональном анализе отобранных английских фразеологических единиц и пословиц и их узбекских соответствий. Результаты показывают, что формальное сходство не является достаточным критерием адекватности. Эффективность фразеологического перевода зависит от сохранения контекстуального значения, соответствия грамматическим и фразеологическим нормам узбекского языка, прагматического соответствия и стилистической уместности. Лексические и семантические трансформации особенно продуктивны там, где в двух языках сопоставимые значения закреплены за разными лексическими компонентами или образами, тогда как грамматические трансформации обусловлены структурными различиями между английским и узбекским языками. Комбинированные приемы становятся необходимыми, когда одновременно возникает несколько видов асимметрии. Делается вывод, что трансформация является не отступлением от эквивалентности, а системным средством ее достижения в тех случаях, когда прямое соответствие лингвистически или культурно неадекватно.
Frazeologik ekvivalentlik tarjimaning murakkab muammosidir, chunki turg‘un iboralarda denotativ ma’no an’anaviy obrazlilik, pragmatik kuch, madaniy assotsiatsiyalar va stilistik qiymat bilan uyg‘unlashadi. Maqolada inglizcha-o‘zbekcha frazeologik tarjimada leksik, grammatik, semantik va stilistik transformatsiyalarning roli tadqiq etilib, kombinatsiyalangan tarjima usullarining samaradorligi baholanadi. Tadqiqot tanlab olingan ingliz frazeologik birliklari va maqollari hamda ularning o‘zbek tilidagi muvofiqliklarini qiyosiy, kontekstual, semantik va funksional tahlil qilishga asoslanadi. Natijalar shakliy o‘xshashlik adekvatlikning yetarli mezoni emasligini ko‘rsatadi. Samarali frazeologik tarjima kontekstual ma’noning saqlanishiga, o‘zbek tilining grammatik va frazeologik me’yorlariga muvofiqlikka, pragmatik moslikka va stilistik o‘rinlilikka bog‘liq. Ikki tilda o‘xshash ma’nolar turli leksik komponentlar yoki obrazlar orqali qaror topgan hollarda leksik va semantik transformatsiyalar ayniqsa mahsuldor bo‘ladi, grammatik transformatsiyalar zarurati esa ingliz va o‘zbek tillari o‘rtasidagi struktur farqlardan kelib chiqadi. Bir necha turdagi asimmetriya bir vaqtda yuzaga kelganda kombinatsiyalangan usullar zarur bo‘ladi. Tadqiqot xulosasiga ko‘ra, transformatsiya ekvivalentlikdan chekinish emas, balki bevosita muvofiqlik lisoniy yoki madaniy jihatdan adekvat bo‘lmaganda unga erishishning tizimli vositasidir.
Kalit so‘zlar
frazeologik ekvivalentliktarjima transformatsiyasileksik transformatsiyagrammatik transformatsiyasemantik transformatsiyastilistik transformatsiyakombinatsiyalangan tarjima usullarimaqolingliz tilio‘zbek tiliфразеологическая эквивалентностьпереводческая трансформациялексическая трансформацияграмматическая трансформациясемантическая трансформациястилистическая трансформациякомбинированные переводческие приемыпословицаанглийский языкузбекский языкphraseological equivalencetranslation transformationlexical transformationgrammatical transformationsemantic transformationstylistic transformationcombined translation proceduresproverbEnglishUzbek
Iqtibos keltirish
Kurbiyazova Umida Abdulla qizi; Kubeysinova Dametken Tursunbaevna; Курбиязова Умида Абдулла кызы; Кубейсинова Даметкен Турсунбаевна; Kurbiyazova Umida Abdulla qizi; Kubeysinova Dametken Tursunbaevna (2026). The role of transformations and their effectiveness in achieving phraseological equivalence in translation between English and Uzbek. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910177