Research Focus Library RepositoryОткрытый научный репозиторий
ARTICLE 2026 Vol 1 · No 6 EN 08c615558ee8

The role of transformations and their effectiveness in achieving phraseological equivalence in translation between English and Uzbek

Роль трансформаций и их эффективность в достижении фразеологической эквивалентности при переводе между английским и узбекским языками | Ingliz va o‘zbek tillari o‘rtasidagi tarjimada frazeologik ekvivalentlikka erishishda transformatsiyalarning roli va samaradorligi

Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)

Аннотация

Phraseological equivalence is a complex problem of translation because fixed expressions combine denotative meaning with conventional imagery, pragmatic force, cultural associations, and stylistic value. This article investigates the role of lexical, grammatical, semantic, and stylistic transformations in English-Uzbek phraseological translation and evaluates the effectiveness of combined translation procedures. The research is based on comparative, contextual, semantic, and functional analysis of selected English phraseological units and proverbs together with their Uzbek correspondences. The findings show that formal similarity is not a sufficient criterion of adequacy. Effective phraseological translation depends on preservation of contextual meaning, conformity with Uzbek grammatical and phraseological norms, pragmatic correspondence, and stylistic appropriateness. Lexical and semantic transformations are especially productive where the two languages conventionalize comparable meanings through different lexical components or figurative images, whereas grammatical transformations are required by structural differences between English and Uzbek. Combined procedures become necessary when several types of asymmetry occur simultaneously. The study concludes that transformation is not a departure from equivalence but a systematic means of achieving it when direct correspondence is linguistically or culturally inadequate.

Фразеологическая эквивалентность представляет собой сложную проблему перевода, поскольку устойчивые выражения сочетают денотативное значение с конвенциональной образностью, прагматической силой, культурными ассоциациями и стилистической ценностью. В статье исследуется роль лексических, грамматических, семантических и стилистических трансформаций в англо-узбекском фразеологическом переводе, а также оценивается эффективность комбинированных переводческих приемов. Исследование основано на сопоставительном, контекстуальном, семантическом и функциональном анализе отобранных английских фразеологических единиц и пословиц и их узбекских соответствий. Результаты показывают, что формальное сходство не является достаточным критерием адекватности. Эффективность фразеологического перевода зависит от сохранения контекстуального значения, соответствия грамматическим и фразеологическим нормам узбекского языка, прагматического соответствия и стилистической уместности. Лексические и семантические трансформации особенно продуктивны там, где в двух языках сопоставимые значения закреплены за разными лексическими компонентами или образами, тогда как грамматические трансформации обусловлены структурными различиями между английским и узбекским языками. Комбинированные приемы становятся необходимыми, когда одновременно возникает несколько видов асимметрии. Делается вывод, что трансформация является не отступлением от эквивалентности, а системным средством ее достижения в тех случаях, когда прямое соответствие лингвистически или культурно неадекватно.

Frazeologik ekvivalentlik tarjimaning murakkab muammosidir, chunki turg‘un iboralarda denotativ ma’no an’anaviy obrazlilik, pragmatik kuch, madaniy assotsiatsiyalar va stilistik qiymat bilan uyg‘unlashadi. Maqolada inglizcha-o‘zbekcha frazeologik tarjimada leksik, grammatik, semantik va stilistik transformatsiyalarning roli tadqiq etilib, kombinatsiyalangan tarjima usullarining samaradorligi baholanadi. Tadqiqot tanlab olingan ingliz frazeologik birliklari va maqollari hamda ularning o‘zbek tilidagi muvofiqliklarini qiyosiy, kontekstual, semantik va funksional tahlil qilishga asoslanadi. Natijalar shakliy o‘xshashlik adekvatlikning yetarli mezoni emasligini ko‘rsatadi. Samarali frazeologik tarjima kontekstual ma’noning saqlanishiga, o‘zbek tilining grammatik va frazeologik me’yorlariga muvofiqlikka, pragmatik moslikka va stilistik o‘rinlilikka bog‘liq. Ikki tilda o‘xshash ma’nolar turli leksik komponentlar yoki obrazlar orqali qaror topgan hollarda leksik va semantik transformatsiyalar ayniqsa mahsuldor bo‘ladi, grammatik transformatsiyalar zarurati esa ingliz va o‘zbek tillari o‘rtasidagi struktur farqlardan kelib chiqadi. Bir necha turdagi asimmetriya bir vaqtda yuzaga kelganda kombinatsiyalangan usullar zarur bo‘ladi. Tadqiqot xulosasiga ko‘ra, transformatsiya ekvivalentlikdan chekinish emas, balki bevosita muvofiqlik lisoniy yoki madaniy jihatdan adekvat bo‘lmaganda unga erishishning tizimli vositasidir.

Ключевые слова

frazeologik ekvivalentliktarjima transformatsiyasileksik transformatsiyagrammatik transformatsiyasemantik transformatsiyastilistik transformatsiyakombinatsiyalangan tarjima usullarimaqolingliz tilio‘zbek tiliфразеологическая эквивалентностьпереводческая трансформациялексическая трансформацияграмматическая трансформациясемантическая трансформациястилистическая трансформациякомбинированные переводческие приемыпословицаанглийский языкузбекский языкphraseological equivalencetranslation transformationlexical transformationgrammatical transformationsemantic transformationstylistic transformationcombined translation proceduresproverbEnglishUzbek

Как цитировать

Kurbiyazova Umida Abdulla qizi; Kubeysinova Dametken Tursunbaevna; Курбиязова Умида Абдулла кызы; Кубейсинова Даметкен Турсунбаевна; Kurbiyazova Umida Abdulla qizi; Kubeysinova Dametken Tursunbaevna (2026). The role of transformations and their effectiveness in achieving phraseological equivalence in translation between English and Uzbek. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910177

Идентификатор
https://rf-library.uz/article/08c615558ee8/the-role-of-transformations-and-their-effectiveness-in-achieving-phraseological
DOI
10.66073/ReFocus-Conf/0910177
Лицензия
Copyright (c) 2026 Karakalpak State University; Authors
Издатель
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Добавлено в репозиторий
2026-10-31