Research Focus Library RepositoryOpen Scientific Repository
ARTICLE 2026 Vol 1 · No 6 UZ b7d645a4b894

Methodology for developing the cognitive competencies of future teachers based on the content of pedagogical and psychological disciplines

Методика развития когнитивных компетенций будущих учителей на основе содержания психолого-педагогических дисциплин | Pedagogik-psixologik fanlar mazmuni asosida bo‘lajak o‘qituvchilarning kognitiv kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasi

Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)

Abstract

This article highlights the methodology for developing the cognitive competencies of future teachers based on integrating the content of pedagogical and psychological sciences. The relevance of the research is determined by the need to prepare a specialist capable of analyzing knowledge, applying it to a pedagogical situation, arguing, solving problems, and reflectively evaluating their activities rather than memorizing it in higher pedagogical education. The study combined systemic, competency-based, activity-oriented, and psychological-pedagogical approaches; methods of theoretical analysis, pedagogical observation, diagnostic tasks, questionnaires, expert assessment, and comparison of experimental results were used. The empirical base included diagnostic and methodological work with 384 students studying at the faculties of foreign languages of Karakalpak State University named after Berdakh, the National Pedagogical University of Uzbekistan named after Nizami and Urgench State University. The results showed that when the content of pedagogical and psychological disciplines is linked to problem situations, cases, reflexive tasks, and digital sources, the content, operational, motivational-reflexive, and communicative components of cognitive competence develop together. The article proposes a step-by-step methodological model for developing these competencies and indicators for its evaluation.

В статье освещается методика развития когнитивных компетенций будущих учителей на основе интеграции содержания педагогических и психологических дисциплин. Актуальность исследования определяется необходимостью подготовки в высшем педагогическом образовании специалиста, способного не столько заучивать знания, сколько анализировать их, применять в педагогической ситуации, аргументировать, решать проблемы и рефлексивно оценивать собственную деятельность. В исследовании сочетались системный, компетентностный, деятельностный и психолого-педагогический подходы; использовались методы теоретического анализа, педагогического наблюдения, диагностических заданий, анкетирования, экспертной оценки и сопоставления результатов опытно-экспериментальной работы. Эмпирическая база охватила диагностическую и методическую работу, проведенную с 384 студентами факультетов иностранных языков Каракалпакского государственного университета имени Бердаха, Национального педагогического университета Узбекистана имени Низами и Ургенчского государственного университета. Результаты показали, что при увязке содержания психолого-педагогических дисциплин с проблемными ситуациями, кейсами, рефлексивными заданиями и цифровыми источниками содержательный, операционный, мотивационно-рефлексивный и коммуникативный компоненты когнитивной компетенции развиваются совместно. В статье предлагаются поэтапная методическая модель развития данных компетенций и индикаторы ее оценки.

Mazkur maqolada pedagogik va psixologik fanlar mazmunini integratsiyalash asosida bo‘lajak o‘qituvchilarning kognitiv kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasi yoritiladi. Tadqiqotning dolzarbligi oliy pedagogik ta’limda bilimni yodlashdan ko‘ra uni tahlil qilish, pedagogik vaziyatga tatbiq etish, dalillash, muammoni hal qilish va o‘z faoliyatini refleksiv baholashga qodir mutaxassisni tayyorlash zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotda tizimli, kompetensiyaviy, faoliyatga yo‘naltirilgan va psixologik-pedagogik yondashuvlar uyg‘unlashtirildi; nazariy tahlil, pedagogik kuzatish, diagnostik topshiriqlar, so‘rovnoma, ekspert baholashi va tajriba-sinov natijalarini qiyoslash usullaridan foydalanildi. Empirik baza Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti va Urganch davlat universitetining xorijiy tillar fakultetlarida tahsil olayotgan 384 nafar talaba bilan olib borilgan diagnostik va metodik ishlarni qamrab oldi. Natijalar pedagogik-psixologik fanlar mazmuni muammoli vaziyatlar, keyslar, refleksiv topshiriqlar va raqamli manbalar bilan bog‘langanda kognitiv kompetensiyaning mazmuniy, operatsion, motivatsion-refleksiv va kommunikativ komponentlari birgalikda rivojlanishini ko‘rsatdi. Maqolada mazkur kompetensiyalarni rivojlantirishning bosqichma-bosqich metodik modeli hamda uni baholash indikatorlari taklif etiladi.

Keywords

kognitiv kompetensiyapedagogik psixologiyapedagogik fanlarfanlararo integratsiyabo‘lajak o‘qituvchimuammoli ta’limrefleksiyaraqamli savodxonlikdiagnostikaкогнитивная компетенцияпедагогическая психологияпедагогические дисциплинымеждисциплинарная интеграциябудущий учительпроблемное обучениерефлексияцифровая грамотностьдиагностикаcognitive competencepedagogical psychologypedagogical sciencesinterdisciplinary integrationfuture teacherproblem-based learningreflectiondigital literacydiagnostics

How to cite

Jumamuratova Aibaxar Nurmuxanbetovna; Жумамуратова Айбахар Нурмуханбетовна; Jumamuratova Aibaxar Nurmuxanbetovna (2026). Methodology for developing the cognitive competencies of future teachers based on the content of pedagogical and psychological disciplines. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910143

Identifier
https://rf-library.uz/article/b7d645a4b894/methodology-for-developing-the-cognitive-competencies-of-future-teachers-based
DOI
10.66073/ReFocus-Conf/0910143
Licence
Copyright (c) 2026 Karakalpak State University; Authors
Publisher
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Added to repository
2026-10-31