Onkogen viruslar va ularning bolalar onkologiyasidagi roli

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyoda 0–19 yoshdagi taxminan 400 000 nafar bola va o‘smirda saraton kasalligi aniqlanadi [1]. Zamonaviy onkologiyada infeksion agentlar, xususan, onkogen viruslarning kanserogenez jarayonidagi roli tobora ko‘proq o‘rganilmoqda. Odamda saraton bilan bog‘liqligi ishonchli isbotlangan viruslar qatoriga Epshteyn–Barr virusi (EBV), yuqori xavfli odam papilloma viruslari (HPV), gepatit B va C viruslari (HBV, HCV), odam T-hujayrali leykoz virusi 1 (HTLV-1), Kaposhi sarkomasi bilan bog‘liq gerpesvirus (HHV-8/KSHV), shuningdek Merkel hujayrali poliomavirusi (MCPyV) kiradi [2, 3]. Bolalar onkologiyasida ayniqsa EBV muhim bo‘lib, u Berkitt limfomasi, Xodjkin limfomasining ayrim shakllari va nazofaringeal karsinoma bilan bog‘liq. HBV esa bolalik davrida infeksiyalangan bemorlarda keyinchalik gepatotsellyulyar karsinoma rivojlanishi xavfini oshiradi. Maqolada onkogen viruslarning molekulyar mexanizmlari, bolalardagi o‘smalar bilan bog‘liqligi, epidemiologik ahamiyati, dunyodagi bolalar onkologiyasi holati hamda virusga qarshi profilaktikaning ahamiyati tahlil qilingan.