Directions for applying climate-adaptive agricultural technologies based on the assessment of water and climatic factors in Kanlikul district
Направления применения климатоадаптивных агротехнологий на основе оценки водных и климатических факторов в Канлыкульском районе | Qonliko‘l tumanida suv va iqlim omillarini baholash asosida iqlimga moslashuvchan agrotexnologiyalarni qo‘llash yo‘nalishlari
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)
Annotatsiya
В статье дана оценка взаимосвязи водных и климатических факторов с динамикой сельскохозяйственного производства в Канлыкульском районе. Для исследования использованы данные за 2010–2025 гг. о минерализации вод, среднегодовой температуре воздуха, атмосферных осадках и темпах роста производства сельскохозяйственной продукции. При обработке исходных данных применены методы многолетнего динамического, сравнительного, статистического и корреляционно-регрессионного анализа.Результаты показали межгодовую изменчивость минерализации вод, температуры воздуха и количества осадков. Парная связь между минерализацией вод и темпом роста сельскохозяйственного производства была слабой (r = 0,29; R² = 0,09; p = 0,269). В трёхфакторной регрессионной модели, включающей минерализацию вод, среднегодовую температуру и атмосферные осадки, объяснено около 10 % изменчивости темпа роста производства (R² = 0,10; p = 0,724). Это свидетельствует о необходимости учитывать наряду с водными и климатическими условиями структуру посевов, режим орошения, мелиоративные мероприятия и агротехнические факторы.На основе выполненного анализа предложены направления применения водосберегающего орошения, регулярного мониторинга качества вод, подбора солеустойчивых культур, цифрового наблюдения и климатоадаптивных агротехнологий с учётом природно-производственных условий территории.
Maqolada Qonliko‘l tumanida suv va iqlim omillarining qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi dinamikasi bilan o‘zaro bog‘liqligi baholangan. Tadqiqotda 2010–2025-yillar bo‘yicha suvlarning minerallashuvi, havoning o‘rtacha yillik harorati, atmosfera yog‘inlari va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishining o‘sish sur’atlari haqidagi ma’lumotlardan foydalanilgan. Dastlabki ma’lumotlarni qayta ishlashda ko‘p yillik dinamik, qiyosiy, statistik va korrelyatsion-regression tahlil usullari qo‘llanilgan.Natijalar suvlarning minerallashuvi, havo harorati va yog‘inlar miqdori yildan yilga o‘zgarib turishini ko‘rsatdi. Suvlarning minerallashuvi bilan qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining o‘sish sur’ati o‘rtasidagi juft bog‘liqlik kuchsiz bo‘ldi (r = 0,29; R² = 0,09; p = 0,269). Suvlarning minerallashuvi, o‘rtacha yillik harorat va atmosfera yog‘inlarini o‘z ichiga olgan uch omilli regressiya modeli ishlab chiqarish o‘sish sur’ati o‘zgaruvchanligini taxminan 10 % ga tushuntirdi (R² = 0,10; p = 0,724). Bu suv va iqlim sharoitlari bilan bir qatorda ekinlar tarkibi, sug‘orish rejimi, meliorativ tadbirlar va agrotexnik omillarni ham hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi.Bajarilgan tahlil asosida hududning tabiiy-ishlab chiqarish sharoitlarini hisobga olgan holda suv tejovchi sug‘orish, suv sifatini muntazam monitoring qilish, sho‘rga chidamli ekinlarni tanlash, raqamli kuzatuv va iqlimga moslashuvchan agrotexnologiyalarni qo‘llash yo‘nalishlari taklif etilgan.
Kalit so‘zlar
Qonliko‘l tumanisuv omillarisuvlarning minerallashuviiqlim omillarihavo haroratiatmosfera yog‘inlariqishloq xo‘jaligiregressiya tahliliiqlimga moslashuvchan agrotexnologiyalarКанлыкульский районводные факторыминерализация водклиматические факторытемпература воздухаатмосферные осадкисельское хозяйстворегрессионный анализклиматоадаптивные агротехнологииKanlikul districtwater factorswater mineralizationclimatic factorsair temperatureprecipitationagricultureregression analysisclimate-adaptive agricultural technologies
Iqtibos keltirish
Chembarisov Elmir Ismailovich; Reymova Guljamal Batirbayevna; Balliyev Ajiniyaz Ibragimovich; Чембарисов Эльмир Исмаилович; Реймова Гулжамал Батырбаевна; Баллиев Ажинияз Ибрагимович; Chembarisov Elmir Ismailovich; Reymova Guljamal Batirbayevna; Balliyev Ajiniyaz Ibragimovich (2026). Directions for applying climate-adaptive agricultural technologies based on the assessment of water and climatic factors in Kanlikul district. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610093