Climate change trends in the Aral Sea region and their impact on soil salinization: a statistical analysis
Тренды изменения климата в Приаралье и их влияние на засоление почв: статистический анализ | Orolbo‘yida iqlim o‘zgarishi trendlari va ularning tuproq sho‘rlanishiga ta’siri: statistik tahlil
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)
Аннотация
Цель исследования — оценить тренды изменения климата в Приаралье за 1982-2024 гг. и выявить их связь с засолением почв. На основе данных реанализа NASA POWER (MERRA-2) по пунктам Нукус, Муйнак и Хива тренды температуры воздуха, количества осадков, потенциального испарения по методу Торнтвейта и индекса аридности проанализированы с помощью теста Манна-Кендалла и наклона Сена. Аномальные месячные значения в ряду осадков удалены статистическим фильтром. По результатам, статистически значимого тренда среднегодовой температуры не наблюдалось, однако весенняя (март-май) температура во всех трех пунктах значимо повышалась на 0,42-0,49 °C за каждые 10 лет (p < 0,01). Тест Петтитта показал сдвиг средней температуры на 0,54-0,61 °C после 1996 года, однако этот сдвиг статистически незначим. Годовое количество осадков увеличивалось на 6-14 мм за 10 лет, а потенциальное испарение — на 7-8 мм. Тем не менее регион остается в категории засушливого (аридного) климата: годовой дефицит влаги составляет 755-855 мм. В Хорезмской области тяжесть засоления тесно отрицательно связана с индексом аридности. Полученные результаты указывают на необходимость согласовать сроки промывок и поливов с весенним потеплением и объединить климатический мониторинг с мониторингом засоления.
Tadqiqotning maqsadi Orolbo‘yi hududida 1982-2024-yillardagi iqlim o‘zgarishi trendlarini baholash va ularning tuproq sho‘rlanishi bilan bog‘liqligini aniqlashdan iborat. Nukus, Mo‘ynoq va Xiva nuqtalari bo‘yicha NASA POWER (MERRA-2) reanaliz ma’lumotlari asosida havo harorati, yog‘in miqdori, Thornthwaite usulidagi potensial bug‘lanish va qurg‘oqchillik indeksining trendlari Mann-Kendall testi va Sen qiyaligi bilan tahlil qilindi. Yog‘in qatoridagi anomal oylik qiymatlar statistik filtr orqali tozalandi. Natijalarga ko‘ra, yillik o‘rtacha haroratda statistik ahamiyatli trend kuzatilmadi, biroq bahorgi (mart-may) harorat uchala nuqtada ham har 10 yilda 0,42-0,49 °C ga ahamiyatli oshgan (p < 0,01). Pettitt testi 1996-yildan keyin o‘rtacha haroratning 0,54-0,61 °C ga siljishini ko‘rsatdi, biroq bu siljish statistik ahamiyatli emas. Yillik yog‘in har 10 yilda 6-14 mm ga ko‘paygan, potensial bug‘lanish esa 7-8 mm ga ortgan. Shunga qaramay, hudud qurg‘oqchil (arid) iqlim toifasida qolmoqda: yillik suv tanqisligi 755-855 mm ni tashkil etadi. Xorazm viloyatida sho‘rlanish og‘irligi qurg‘oqchillik indeksi bilan kuchli manfiy bog‘langan. Olingan natijalar sho‘r yuvish va sug‘orish muddatlarini bahorgi isishga moslashtirish, iqlim monitoringini sho‘rlanish monitoringi bilan birlashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
Ключевые слова
Orolbo‘yiiqlim o‘zgarishiMann-Kendall testiSen qiyaligipotensial bug‘lanishqurg‘oqchillik indeksituproq sho‘rlanishiПриаральеизменение климататест Манна-Кендалланаклон Сенапотенциальное испарениеиндекс аридностизасоление почвAral Sea regionclimate changeMann-Kendall testSen’s slopepotential evapotranspirationaridity indexsoil salinization
Как цитировать
Khamidov Imomjon Ibrohimjon ugli; Хамидов Имомжон Иброхимжон угли; Xamidov Imomjon Ibrohimjon o‘g‘li (2026). Climate change trends in the Aral Sea region and their impact on soil salinization: a statistical analysis. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610040