Rising water salinity in the residual water bodies of the Aral Sea and the sustainability of the Artemia raw material base
Рост солености воды в остаточных водоемах Аральского моря и устойчивость сырьевой базы артемии | Orol dengizi qoldiq havzalarida suv sho‘rliligining oshishi va artemiya xomashyo bazasining barqarorligi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)
Аннотация
В статье проанализирована динамика осолонения западного бассейна Аральского моря в 1998-2021 гг. и ее влияние на ресурс артемии. На основе опубликованных исследований и региональных данных наблюдений установлено, что среднегодовой темп осолонения составляет 4,87 г/л. Интервал 100-165 г/л, считающийся благоприятным для артемии, начался примерно в 2006 году и завершился в 2019 году, то есть благоприятное экологическое окно длилось тринадцать лет. При сохранении нынешнего темпа соленость в 2026 году достигнет 199 г/л, а к 2036 году приблизится к уровню 250 г/л, который считается пределом выживания вида. В тот же период коммерческий вылов вырос с 30 тонн в 2010 году до 2000 тонн в 2020 году, а доля артемии в экспорте Муйнакского района достигла 96,5%. Таким образом, вокруг ресурса, возникшего в результате осолонения, сформировалась региональная экономика, зависящая от одного продукта, тогда как экологическая основа ресурса продолжает сужаться.
Maqolada Orol dengizi g‘arbiy havzasi sho‘rlanishining 1998-2021-yillardagi dinamikasi va uning artemiya resursiga ta’siri tahlil qilingan. Nashr etilgan tadqiqotlar hamda hududiy kuzatuv ma’lumotlari asosida sho‘rlanishning o‘rtacha yillik sur’ati 4,87 g/l ni tashkil etishi aniqlandi. Artemiya uchun qulay deb hisoblanadigan 100-165 g/l oralig‘i taxminan 2006-yilda boshlanib, 2019-yilda yakunlangan, ya’ni qulay ekologik oyna o‘n uch yil davom etgan. Hozirgi sur’at saqlansa, 2026-yilda sho‘rlanish 199 g/l ga, 2036-yilga esa turning yashash chegarasi hisoblanadigan 250 g/l darajasiga yaqinlashadi. Ayni shu davrda tijoriy yig‘im 2010-yildagi 30 tonnadan 2020-yilda 2000 tonnaga ko‘tarilgan, Mo‘ynoq tumani eksportida artemiyaning ulushi esa 96,5 foizga yetgan. Shunday qilib, sho‘rlanish natijasida yuzaga kelgan resurs atrofida bir mahsulotga bog‘langan mintaqaviy iqtisodiyot shakllangan, resursning ekologik asosi esa torayib bormoqda.
Ключевые слова
Orol dengizisho‘rlanishArtemia parthenogeneticagipergalin havzaresurs barqarorligimintaqaviy iqtisodiyotekologik monitoringАральское мореосолонениеArtemia parthenogeneticaгипергалинный водоемустойчивость ресурсарегиональная экономикаэкологический мониторингAral SeasalinizationArtemia parthenogeneticahypersaline basinresource sustainabilityregional economyenvironmental monitoring
Как цитировать
Kurbanov Elmurod Allanazarovich; Курбанов Элмурод Алланазарович; Kurbanov Elmurod Allanazarovich (2026). Rising water salinity in the residual water bodies of the Aral Sea and the sustainability of the Artemia raw material base. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610057