Research Focus Library RepositoryOchiq Ilmiy Repozitoriy
ARTICLE 2026 Vol 1 · No 7 RU 27d6c9ca98d0

Development of a technology for producing environmentally safe pesticidal agents based on natural terpenoids

Разработка технологии получения экологически безопасных пестицидных средств на основе природных терпеноидов | Tabiiy terpenoidlar asosida ekologik xavfsiz pestitsid vositalarini olish texnologiyasini ishlab chiqish

Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)

Annotatsiya

Two termite species are common in Uzbekistan: the Turkestan termite (Anacanthotermes turkestanicus Jacobs, 1904) and the large Transcaspian termite (A. ahngerianus Jacobs, 1904). Multiplying rapidly, they cause enormous damage to settlements, historical monuments of ancient culture, institutions, schools, hospitals, farms, warehouses and other structures.In our phytochemical studies, a number of effective termiticidal sesquiterpenoids with prolonged stomach action, such as cnicin, salonitenolide, cumambrin A and arteannuin B, were isolated from Jurinea kokanica, Handelia trichophylla and Artemisia annua; when applied individually, they cause 94–100% termite mortality on days 6–10 of application.Obtaining high and stable yields of agricultural crops requires the introduction of highly effective plant growth regulators that meet modern technological and environmental protection requirements.This task is also relevant for rice cultivation, since rice is one of the staple foods of the population of Southeast Asian countries. Biological tests of the sesquiterpene lactones leucomisine and austricin, a mixture of leucomisine and austricin, and a water-soluble form of the total lactones isolated from the aerial part of Artemisia leucodes on seed germination, growth and yield of rice showed an average yield increase of 12–14 centners per hectare.

В Узбекистане распространены два вида термитов: туркестанский (Anacanthotermes turkestanicus Jacobs, 1904) и большой закаспийский (A. ahngerianus Jacobs, 1904). Они, быстро размножаясь, наносят огромный ущерб населённым пунктам, историческим памятникам древней культуры, учреждениям, школам, больницам, фермам, складским помещениям и другим сооружениям.Согласно проведенным фитохимическим исследованиям нами из растений Jurinea kokanica, Handelia trichophylla и Artemisia annua выделен целый ряд эффективных термицидных сесквитерпеноидов кишечного пролонгированного действия, например, кницин, салонитенолид, кумамбрин А, артеаннуин В, которые при индивидуальном применении приводят к 94-100%-ной гибели термитов на 6-10 дни применения.Для получения высоких и стабильных урожаев с/х культур необходимо внедрение высокоэффективных регуляторов роста растений, отвечающих современным требованиям технологии и охраны окружающей среды.Эта задача актуальна и для возделывания риса, поскольку рис является одним из основных продуктов питания жителей стран Юго-Восточной Азии. Результаты биологических испытаний сесквитерпеновых лактонов леукомизина, аустрицина, смеси леукомизина и аустрицина, а также водорастворимой формы суммы лактонов, выделенных из надземной части Artemisia leucodes, на всхожесть семян, рост и урожайность риса привели к повышению урожайности в среднем на 12-14 центнеров с гектара.

O‘zbekistonda termitlarning ikki turi tarqalgan: Turkiston termiti (Anacanthotermes turkestanicus Jacobs, 1904) va katta Kaspiyorti termiti (A. ahngerianus Jacobs, 1904). Ular tez ko‘payib, aholi punktlari, qadimiy madaniyatning tarixiy yodgorliklari, muassasalar, maktablar, shifoxonalar, fermalar, omborxonalar va boshqa inshootlarga katta zarar yetkazadi.O‘tkazilgan fitokimyoviy tadqiqotlar natijasida biz Jurinea kokanica, Handelia trichophylla va Artemisia annua o‘simliklaridan ichak orqali ta’sir etuvchi, ta’siri uzoq davom etadigan bir qator samarali termitsid seskviterpenoidlarni, masalan, knitsin, salonitenolid, kumambrin A, arteannuin B ni ajratib oldik; ular alohida qo‘llanilganda qo‘llashning 6–10-kunlarida termitlarning 94–100% nobud bo‘lishiga olib keladi.Qishloq xo‘jaligi ekinlaridan yuqori va barqaror hosil olish uchun texnologiya va atrof-muhitni muhofaza qilishning zamonaviy talablariga javob beradigan yuqori samarali o‘simliklar o‘sish regulyatorlarini joriy etish zarur.Bu vazifa sholi yetishtirishda ham dolzarb, chunki guruch Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari aholisining asosiy oziq-ovqat mahsulotlaridan biridir. Artemisia leucodes ning yer ustki qismidan ajratib olingan leukomizin va austritsin seskviterpen laktonlari, leukomizin va austritsin aralashmasi, shuningdek, laktonlar yig‘indisining suvda eriydigan shakli sholi urug‘larining unuvchanligi, o‘sishi va hosildorligiga ta’siri bo‘yicha biologik sinovdan o‘tkazildi, natijada hosildorlik gektariga o‘rtacha 12–14 sentnerga oshdi.

Kalit so‘zlar

ekstraksiyaxromatografiyaterpenoidlarseskviterpen laktontermitsholi urug‘lariolishning texnologik sxemasiэкстракцияхроматографиятерпеноидысесквитерпеновый лактонтермитсемена рисатехнологическая схема полученияextractionchromatographyterpenoidssesquiterpene lactonetermiterice seedstechnological production scheme

Iqtibos keltirish

Zakirov Salakhutdin Khashimovich; Mukhidova Zulfiya Shabzalovna; Закиров Салахутдин Хашимович; Мухидова Зулфия Шабзаловна; Zakirov Salaxutdin Xashimovich; Muxidova Zulfiya Shabzalovna (2026). Development of a technology for producing environmentally safe pesticidal agents based on natural terpenoids. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610133

Identifikator
https://rf-library.uz/article/27d6c9ca98d0/development-of-a-technology-for-producing-environmentally-safe-pesticidal
DOI
10.66073/ReFocus-Conf/1610133
Litsenziya
Copyright (c) 2026 Karakalpak Institute of Agriculture and Agrotechnologies; Authors
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Repozitoriyga qo‘shildi
2026-11-03