Research Focus Library RepositoryОткрытый научный репозиторий
ARTICLE 2025 Vol 1 · No 1 RU 1e093286671a

ФОРМИРОВАНИЕ ГОРОДСКИХ И СЕЛЬСКИХ ПОСЕЛЕНИЙ ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЕ

FORMATION OF URBAN AND RURAL SETTLEMENTS IN THE FERGANA VALLEY | FARG'ONA VODIYSIDA SHAHAR VA QISHLOQ ISHLAB CHIQARISH ISHLAB CHIQISHI.

  • Турсунов Бустон Рахмонович профессор кафедры истории таджикского народа, Худжандского государственного Университета им. академика Б.Гафурова, доктор исторических наук
  • Джурабаева Миджгона преподаватель кафедры политологии и религиоведения Худжандского государственного Университета им. академика Б.Гафурова, Худжанд, Таджикистан.

Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(1), 71–78

Аннотация

На основе сопоставления археологических данных, письменных источников и исторической литературы анализируется генезис поселений и урбанизационный процесс в бассейне реки Сырдарьи. Дан краткий экскурс в Чустскую и Кайраккумскую культуры, показана их взаимосвязь с соседними областями, возникновение первых земледельческих оазисов-поселений в долине: Эйлатана, Дальверзина, Чинбанд-тепы, Хантепы. Первые письменные сведения о поселениях эпохи древности имеются в свщенной книге зороастрийской религии –  Авесте, где отмечено название древнего Худжанда. Также имеются материалы об объединениях, в дальнейшем образовавших первые города-государства, в результате их объединения и возникают первые государства Центральной Азии. Число поселений умножается в период Ахеменидов. Западная часть долины вошла в состав первой мировой державы, образованной потомками арийцев. Между Бунджикатом и Худжандом располагались семь городов, перечисленных во время борьбы свободолюбивых соотечественников против греко-македонских захватчиков. В эпоху эллинизма и с возникновением государства в Фергане – Даваня, в долине заметно увеличилось число городов. Тщательно исследовавший поселения этого периода А. М. Бернштам констатировал возникновение большинства новых поселений на месте старых. Об урбанизационном процессе в бассейне р. Сырдарьи на последнем этапы эпохе древности и Средневековья имеются письменные источники: китайские, пехлевийские, тюркские, арабские, персидско-таджикские. Блогадаря им можно проследить урбанизационный процесс в бассейне р. Сырдарьи.

Based on the comparison of archaeological data, written sources, and historical literature, the genesis of settlements and the urbanization process in the Syr Darya River basin are analyzed. A brief overview of the Chust and Kayrakkum cultures is provided, showing their interconnections with neighboring regions, and the emergence of the first agricultural oasis-settlements in the valley: Eilatana, Dalverzin, Chinband-tepa, and Khantepa. The first written records about settlements from ancient times are found in the sacred book of Zoroastrianism, the Avesta, which mentions the ancient city of Khujand. There is also information about the unions that later formed the first city-states, and as a result of their unification, the first states in Central Asia were created. The number of settlements increased during the Achaemenid period. The western part of the valley became part of the first global empire formed by the descendants of the Aryans. Between Bunjikat and Khujand, seven cities are mentioned during the struggle of the freedom-loving locals against the Greco-Macedonian invaders. In the Hellenistic era and with the formation of the state in Ferghana—Davan, the number of cities in the valley significantly increased. A. M. Bernshtam, who thoroughly studied the settlements of this period, noted the emergence of most new settlements on the site of the old ones. Written sources from the last stages of ancient and medieval periods—Chinese, Pahlavi, Turkic, Arabic, and Persian-Tajik—provide information about the urbanization process in the Syr Darya River basin. Thanks to these sources, the urbanization process in the basin can be traced.

Arxeologik ma’lumotlar, yozma manbalar va tarixiy adabiyotlarni taqqoslash asosida Sirdaryo havzasidagi aholi punktlarining genezisi va urbanizatsiya jarayoni tahlil qilinadi. Chust va Qayroqqum madaniyatlari haqida qisqacha ma’lumot berilgan bo‘lib, unda ularning qo‘shni viloyatlar bilan o‘zaro aloqasi, vodiyda ilk dehqonchilik vohasi – aholi punktlari: Eylatana, Dalverzin, Chinband-tepa, Xontepaning paydo bo‘lishi ko‘rsatilgan. Qadim zamonlardan qolgan aholi punktlari haqidagi dastlabki yozma maʼlumotlar zardushtiylikning muqaddas kitobi “Avesto”da koʻp uchraydi, unda qadimgi Xoʻjand shahri tilga olinadi. Keyinchalik ilk shahar-davlatlarni tashkil etgan va ularning birlashishi natijasida Oʻrta Osiyoda ilk davlatlar vujudga kelgan ittifoqlar haqida ham maʼlumotlar mavjud. Ahmoniylar davrida aholi punktlari soni ortdi. Vodiyning gʻarbiy qismi oriylar avlodlari tomonidan tuzilgan birinchi global imperiya tarkibiga kirdi. Bunjikat va Xoʻjand oraligʻida erksevar mahalliy aholining yunon-makedon bosqinchilariga qarshi kurashida yettita shahar tilga olinadi. Ellinizm davrida va Fargʻona—Davonda davlatning tashkil topishi bilan vodiyda shaharlar soni sezilarli darajada koʻpaydi. Bu davrdagi aholi punktlarini chuqur oʻrgangan A. M. Bernshtam koʻpchilik yangi aholi punktlari eskilari oʻrnida paydo boʻlganligini qayd etgan. Qadimgi va oʻrta asrlarning soʻnggi bosqichlari — xitoy, pahlaviy, turkiy, arab, fors-tojik tillariga oid yozma manbalarda Sirdaryo havzasidagi urbanizatsiya jarayoni haqida maʼlumotlar berilgan. Ushbu manbalar tufayli havzadagi urbanizatsiya jarayonini kuzatish mumkin.

Ключевые слова

Urbanization processagricultureChust cultureKairakkum cultureSyr Darya basinFergana ValleyIlakChachEilatanDalverzinChinband-tepaKhantepa regionsancient Eastancient sourcesV. M. MassonYu. F. BuryakovN. G. GorbunovaAlexandria EskhataCyropolGazaScythian Antioch.Урбанизационный процессагрокультураЧустская культураҚайраккумская культурабассейн СырдарьиФерганская долинаобласти ИлакЧачЭйлатанДальверзинЧинбанд-тепаХантепадревний Востокантичные источникиВ. М. МассонЮ. Ф. БуряковН. Г. ГорбуноваАлександрия ЭсхатаКиропольГазаАнтиохия Скифская.Urbanizatsiya jarayonidehqonchilikChust madaniyatiQayroqqum madaniyatiSirdaryo havzasiFargʻona vodiysiIlakChochEylatanDalverzinChinband-tepaXontepa viloyatlariqadimgi Sharqqadimgi manbalarV. M. MassonYu. F. BuryakovN. G. GorbunovaAleksandriya EsxataCyropolG'azoSkif Antioxiyasi.

Как цитировать

Рахмонович, Турсунов Бустон; Миджгона, Джурабаева (2025). ФОРМИРОВАНИЕ ГОРОДСКИХ И СЕЛЬСКИХ ПОСЕЛЕНИЙ ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЕ. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(1), 71–78.

Идентификатор
https://rf-library.uz/article/1e093286671a/formirovanie-gorodskih-i-sel-skih-poselenij-ferganskoj-doline
Лицензия
Copyright (c) 2025 Research Focus International Scientific Journal
Издатель
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Добавлено в репозиторий
2026-08-07