Cotton, Carbon, and Data: Tracing the Lineage of Environmental Injustice in the Aral Sea
Хлопок, углерод и данные: генеалогия экологической несправедливости в Приаралье | Paxta, uglerod va ma’lumotlar: Orolbo‘yidagi ekologik adolatsizlikning tarixiy ildizlari
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)
Annotatsiya
В статье утверждается, что уничтожение Аральского моря было и остаётся структурным актом экологической несправедливости. Применяется трёхчастная теоретическая рамка. Местное «традиционное природопользование» противопоставляется колониальным «идеологиям господства», а современные последствия критически рассматриваются через призму «колониализма данных». Более пристальное изучение археологических, политических и экономических свидетельств выявляет глубокую преемственность. Советская одержимость хлопком («белым золотом») уступила место двойному современному извлечению ресурсов: углерода — посредством бурения на природный газ на обнажившемся морском дне и данных — посредством систематического сбора знаний международными институтами. Показано, что Аральское море деградирует не из-за пренебрежения: оно активно удерживается в состоянии кризиса в интересах далёких центров власти. Экологическая справедливость в бассейне Аральского моря требует восстановления местного суверенитета.
Maqolada Orol dengizining yo‘q qilinishi ekologik adolatsizlikning tizimli ko‘rinishi bo‘lgani va shunday bo‘lib qolayotgani asoslanadi. Tadqiqotda uch tarkibiy qismdan iborat nazariy asos qo‘llanadi. Mahalliy «an’anaviy tabiatdan foydalanish» tizimi mustamlakachilik «hukmronlik mafkuralari»ga qarama-qarshi qo‘yiladi, bugungi oqibatlar esa «ma’lumotlar mustamlakachiligi» tushunchasi orqali tanqidiy ko‘rib chiqiladi. Arxeologik, siyosiy va iqtisodiy manbalarni sinchiklab o‘rganish chuqur uzviylikni ochib beradi. Sovet davridagi paxtaga («oq oltin»ga) berilib ketish o‘rnini resurslarni tortib olishning ikki yoqlama zamonaviy shakli egalladi: uglerod — ochilib qolgan dengiz tubida tabiiy gaz uchun burg‘ilash orqali, ma’lumotlar esa — xalqaro institutlarning bilimlarni tizimli ravishda yig‘ib olishi orqali. Maqolada Orol dengizi beparvolik tufayli yomonlashayotgani emas, balki uzoqdagi hokimiyat markazlari manfaatlariga xizmat qilishi uchun faol ravishda inqiroz holatida ushlab turilayotgani ko‘rsatiladi. Orol dengizi havzasida ekologik adolat mahalliy suverenitetni tiklashni talab etadi.
Kalit so‘zlar
Orol dengiziekologik adolatsizlikpaxta yakkahokimligiuglevodorod qazib olishma’lumotlar mustamlakachiligiepistemik adolatsizlikqoraqalpoq xalqiАральское мореэкологическая несправедливостьмонокультура хлопкадобыча углеводородовколониализм данныхэпистемическая несправедливостькаракалпакский народAral Seaenvironmental injusticecotton monoculturehydrocarbon extractiondata colonialismepistemic injusticeKarakalpak people
Iqtibos keltirish
Laziza Abdullaeva; James Strick; Лазиза Абдуллаева; Джеймс Стрик; Laziza Abdullaeva; James Strick (2026). Cotton, Carbon, and Data: Tracing the Lineage of Environmental Injustice in the Aral Sea. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910005