Salt-dust aerosols from the dried bed of the Aral Sea as an environmental risk factor in the Aral Sea region
Солепылевые аэрозоли осушенного дна Аральского моря как фактор экологического риска в Приаралье | Orol dengizining qurigan tubidagi tuz-chang aerozollari Orolbo‘yi mintaqasida ekologik xavf omili sifatida
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)
Аннотация
Высыхание Аральского моря привело к формированию новой пустынной территории – Аралкума, одного из важнейших источников пылевых и солевых аэрозолей в Центральной Азии. В статье рассматриваются экологические и социальные риски, связанные с формированием, переносом и осаждением аэрозолей с осушенного дна Аральского моря. Цель исследования – обобщить современные представления о механизмах образования солепылевых бурь в Южном Приаралье, оценить их влияние на качество атмосферного воздуха, природные экосистемы и население, а также определить приоритетные направления экологического мониторинга и снижения риска. Материалами исследования послужили результаты наземных метеорологических и аэрозольных наблюдений, данные дистанционного зондирования Земли, результаты статистического и математического моделирования, а также научные публикации отечественных, каракалпакских и зарубежных исследователей. Показано, что солепылевые бури Аралкума имеют специфический характер, связанный с высокой минерализацией поверхностных отложений осушенного морского дна. Современные исследования подтверждают большую пространственную протяжённость пылевых шлейфов и высокую долю мелкодисперсных частиц, способных длительное время сохраняться в атмосфере. На основе анализа современных исследований предложены направления совершенствования мониторинга и прогнозирования пылевых бурь, а также оповещения населения о возникающих рисках.
Orol dengizining qurishi Markaziy Osiyoda chang va tuz aerozollarining eng muhim manbalaridan biri bo‘lgan Orolqumning yangi cho‘l hududining shakllanishiga olib keldi. Maqolada Orol dengizining qurigan tubidan aerozollarning shakllanishi, ko‘chishi va cho‘kishi bilan bog‘liq ekologik va ijtimoiy xavflar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning maqsadi Janubiy Orolbo‘yida tuz-chang bo‘ronlarining hosil bo‘lish mexanizmlari to‘g‘risidagi zamonaviy tushunchalarni umumlashtirish, ularning atmosfera havosi sifati, tabiiy ekotizimlar va aholiga ta’sirini baholash, shuningdek, ekologik monitoring va xavfni kamaytirishning ustuvor yo‘nalishlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot materiallari sifatida yer usti meteorologik va aerozol kuzatuvlari natijalari, Yerni masofadan zondlash ma’lumotlari, statistik va matematik modellashtirish natijalari, shuningdek, mahalliy, qoraqalpog‘istonlik va xorijiy tadqiqotchilarning ilmiy nashrlari xizmat qilgan. Orolqumning tuz-chang bo‘ronlari o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘lib, qurigan dengiz tubi yuza yotqiziqlarining yuqori minerallashganligi bilan bog‘liq ekanligi ko‘rsatilgan. Zamonaviy tadqiqotlar chang shleyflarining fazoviy kengligini va atmosferada uzoq vaqt saqlanib qola oladigan mayda dispers zarrachalarning yuqori ulushini tasdiqlamoqda. Zamonaviy tadqiqotlar tahlili asosida chang bo‘ronlarini monitoring qilish, bashorat qilish va yuzaga keladigan xavflar haqida aholini xabardor qilishni takomillashtirish yo‘nalishlari taklif etildi.
Ключевые слова
Orol dengiziOrolqumtuz-chang aerozollarichang bo‘ronlariOrolbo‘yiQoraqalpog‘istonatmosfera havosiPM10PM25ekologik xavfijtimoiy xavflarmonitoringАральское мореАралкумсолепылевые аэрозолипылевые буриПриаральеКаракалпакстанатмосферный воздухPM10PM25экологический рисксоциальные рискимониторингAral SeaAralkumsalt-dust aerosolsdust stormsAral Sea regionKarakalpakstanambient airPM10PM2.5environmental risksocial risksmonitoring
Как цитировать
Qudaybergenova Ulbike Kallibekovna; Qudaybergenova Gulnaz Rustemovna; Кудайбергенова Улбике Каллибековна; Кудайбергенова Гульназ Рустемовна; Qudaybergenova Ulbike Kallibekovna; Qudaybergenova Gulnaz Rustemovna (2026). Salt-dust aerosols from the dried bed of the Aral Sea as an environmental risk factor in the Aral Sea region. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910226