Climate change and changes in water resources in the lower reaches of the Amu Darya: current problems in Karakalpakstan and adaptation pathways
Изменения климата и изменение водных ресурсов в низовьях Амударьи: современные проблемы в Каракалпакстане и направления адаптации | Iqlim o‘zgarishlari va Amudaryoning quyi oqimidagi suv resurslarining o‘zgarishi: Qoraqalpog‘istondagi zamonaviy muammolar va moslashish yo‘nalishlari
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)
Abstract
В статье на примере Республики Каракалпакстан рассмотрено современное состояние водных ресурсов Нижней Амударьи в условиях изменения климата. Актуальность исследования определяется высокой природно-климатической уязвимостью региона, засушливостью территории, зависимостью хозяйственной деятельности от стока Амударьи, высоким испарением, ограниченностью водных ресурсов и последствиями экологического кризиса Арала. На основе анализа отечественных, каракалпакских и зарубежных научных исследований рассмотрены основные факторы, определяющие современную трансформацию водных ресурсов: изменение температурного режима и атмосферных осадков, изменение речного стока, рост испарения, антропогенное регулирование водных ресурсов, ирригационная нагрузка, формирование коллекторно-дренажного стока и процессы вторичного засоления. Особое внимание уделено научным исследованиям учёных Узбекистана и Каракалпакстана в области гидрологии, гидроэкологии и рационального использования водных ресурсов. Установлено, что изменение климата усиливает существующие водохозяйственные и экологические риски, однако современное состояние водных ресурсов формируется в результате совместного воздействия природных и антропогенных факторов. Обоснована необходимость совершенствования гидрометеорологического и гидроэкологического мониторинга, повышения эффективности водопользования, развития водосберегающих технологий, рационального использования коллекторно-дренажных вод, применения ГИС и математического моделирования, а также дальнейшего развития интегрированного управления водными ресурсами.
Maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasi misolida iqlim o‘zgarishi sharoitida Quyi Amudaryo suv resurslarining hozirgi holati ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotning dolzarbligi mintaqaning yuqori tabiiy-iqlimiy zaifligi, hududning qurg‘oqchilligi, xo‘jalik faoliyatining Amudaryo oqimiga bog‘liqligi, yuqori bug‘lanish, suv resurslarining cheklanganligi va Orol ekologik inqirozining oqibatlari bilan belgilanadi. Mahalliy, Qoraqalpog‘iston va xorijiy ilmiy tadqiqotlar tahlili asosida suv resurslarining zamonaviy transformatsiyasini belgilovchi asosiy omillar: harorat rejimi va atmosfera yog‘inlarining o‘zgarishi, daryo oqimining o‘zgarishi, bug‘lanishning ortishi, suv resurslarining antropogen tartibga solinishi, irrigatsiya yuklamasi, kollektor-zovur oqimining shakllanishi va ikkilamchi sho‘rlanish jarayonlari ko‘rib chiqilgan. O‘zbekiston va Qoraqalpog‘iston olimlarining gidrologiya, gidroekologiya va suv resurslaridan oqilona foydalanish sohasidagi ilmiy tadqiqotlariga alohida e’tibor qaratilgan. Iqlim o‘zgarishi mavjud suv xo‘jaligi va ekologik xatarlarni kuchaytirishi, biroq suv resurslarining hozirgi holati tabiiy va antropogen omillarning birgalikdagi ta’siri natijasida shakllanishi aniqlangan. Gidrometeorologik va gidroekologik monitoringni takomillashtirish, suvdan foydalanish samaradorligini oshirish, suvni tejaydigan texnologiyalarni rivojlantirish, kollektor-zovur suvlaridan oqilona foydalanish, GAT va matematik modellashtirishni qo‘llash, shuningdek, suv resurslarini integratsiyalashgan boshqarishni yanada rivojlantirish zarurligi asoslangan.
Keywords
iqlim o‘zgarishisuv resurslariAmudaryoQoraqalpog‘istonQuyi Orolbo‘yigidrologiyagidroekologiyasuv ta’minotisho‘rlanishkollektor-zovur suvlarimoslashishизменение климатаводные ресурсыАмударьяКаракалпакстанНижнее Приаральегидрологиягидроэкологияводообеспечениезасолениеколлекторно-дренажные водыадаптацияclimate changewater resourcesAmu DaryaKarakalpakstanLower Aral Sea regionhydrologyhydroecologywater supplysalinizationcollector-drainage wateradaptation
How to cite
Qudaybergenova Ulbike Kallibekovna; Tleumuratova Nabira Farxatovna; Кудайбергенова Улбике Каллибековна; Тлеумуратова Набира Фархатовна; Qudaybergenova Ulbike Kallibekovna; Tleumuratova Nabira Farxatovna (2026). Climate change and changes in water resources in the lower reaches of the Amu Darya: current problems in Karakalpakstan and adaptation pathways. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910225