НЯК ЭКСТРАИНТЕСТИНАЛ БЕЛГИЛАРИ, ПАТОГЕНЕЗИ ВА ГЕНЕТИК ПРЕДИКТОРЛАР
EXTRAINTESTINAL SIGNS, PATHOGENESIS AND GENETIC PREDICTORS OF ULCERATIVE COLITIS | ЭКСТРАИНТЕСТИНАЛЬНЫЕ ПРИЗНАКИ, ПАТОГЕНЕЗ И ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ПРЕДИКТОРЫ НЕСПЕЦИФИЧЕСКОГО ЯЗВЕННОГО КОЛИТА
Research Focus International Scientific Journal, 4(8), 61–66 · ISSN 2181-3833
Abstract
Носпецифик ярали колит (НЯК) — фақат ичак эмас, балки бутун организмни қамраб олувчи системали касаллик бўлиб, унда экстраинтестинал белгилар (ЭИБ) кўп учрайди ва айрим ҳолатларда ичак симптомларидан олдин намоён бўлади. Ушбу мақолада НЯКдаги ЭИБлар спектри (мушак-буғим тизими, кўз, тери, гепатобилиар тизим) ва уларнинг патогенези ҳақидаги замонавий қарашлар ёритилган. Иммунологик механизмлар — Т-ҳужайралар дисрегуляцияси, молекуляр мимикрия, цитокинлар оқими (TNF-α, IL-1, IL-6) ва ичак тўсигининг бузилишига боғлиқ бактериал транслокация — ЭИБ ривожланишида етакчи ўрин тутади. Генетик предикторлар сифатида HLA-комплекси (жумладан HLA-B27, HLA-DRB10103, HLA-B8/DR3) ва HLA-мустақил локуслар, шунингдек GWAS тадқиқотларида қайд этилган оилавий мувофиқликлар таъкидланади. Клиник жиҳатдан НЯКда периферик ва аксиал артрит, энтезит, остеопения/остеопороз ва стероид-индукцияланган миопатия; офтальмологик асоратлар (эписклерит, увеит); тери ўзгаришлари (тугунли эритема, гангренозли пиодермия, Свит синдроми) ҳамда гепатобилиар зарарланиш (бирламчи склерозловчи холангит, аутоиммун гепатит) учраши қайд этилади. ЭИБлар баъзан ичак фаоллигига боғлиқ бўлмаслиги диагностика ва даволашни қийинлаштиради. Мақола мултидисциплинар ҳушёрлик, эрта скрининг, генетик ва клиник фенотипга таянилган индивидуал терапия (биологик препаратлар танлови) аҳамиятини кўрсатади. Бу ёндашув асоратларни камайтириш ва беморнинг узоқ муддатли натижаларини яхшилашга хизмат қилади.
Keywords
NYaKekstraintestinal belgilarichak yallig'lanish kasalliklariimmunopatogenezsitokinlarmolekulyar mimikriyaHLA-B27HLA-DRB10103birlamchi sklerozlovchi xolangituveitgangrenozli piodermiyatugunli eritemagenetik prediktorlarpersonallashtirilgan terapiya
How to cite
Maxkamov Mansurjon Maxmudjonovich; Zakirova Umida Irkinovna (2025). НЯК ЭКСТРАИНТЕСТИНАЛ БЕЛГИЛАРИ, ПАТОГЕНЕЗИ ВА ГЕНЕТИК ПРЕДИКТОРЛАР. Research Focus International Scientific Journal, 4(8), 61–66. https://doi.org/10.66073/researchfocus.v4i8.1750
- Identifier
- https://rf-library.uz/article/04e21bd1158a/extraintestinal-signs-pathogenesis-and-genetic-predictors-of-ulcerative-colitis
- DOI
- 10.66073/researchfocus.v4i8.1750
- Licence
- https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
- Publisher
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Added to repository
- 2026-08-07