Current hydroecological problems of the Aral Sea basin
Современные гидроэкологические проблемы бассейна Аральского моря | Orol dengizi havzasining hozirgi gidroekologik muammolari
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6)
Annotatsiya
в статье рассматриваются современные гидроэкологические проблемы бассейна Аральского моря, начальный этап развития которых относится к 1988–1990 гг. Выделены первоочередные проблемы: истощение и загрязнение речных вод, негативная роль коллекторно-дренажного стока, состояние антропогенных ирригационно-сбросовых озер, загрязнение региона пестицидами и минеральными удобрениями, ухудшение качества питьевой воды. Подчеркивается важность изучения многолетних и сезонных изменений минерализации, ионного состава, биогенных и органических веществ с применением индекса загрязненности воды (ИЗВ). Обоснована необходимость бассейнового районирования орошаемых территорий по отдельным коллекторам и использования ГИС-карт для отображения гидроэкологических процессов. Отмечено, что сохранение Аральского моря и экосистем дельты Амударьи требует комплексного решения взаимосвязанных гидроэкологических задач.
Maqolada rivojlanishining dastlabki bosqichi 1988–1990-yillarga to‘g‘ri keladigan Orol dengizi havzasining hozirgi gidroekologik muammolari ko‘rib chiqiladi. Birinchi navbatda hal etilishi lozim bo‘lgan muammolar ajratib ko‘rsatilgan: daryo suvlarining kamayib ketishi va ifloslanishi, kollektor-zovur oqimining salbiy roli, antropogen irrigatsiya-tashlama ko‘llarining holati, mintaqaning pestitsidlar va mineral o‘g‘itlar bilan ifloslanishi, ichimlik suvi sifatining yomonlashuvi. Minerallashuv, ion tarkibi, biogen va organik moddalarning ko‘p yillik va mavsumiy o‘zgarishlarini suvning ifloslanish indeksi (SII) yordamida o‘rganish muhimligi ta’kidlanadi. Sug‘oriladigan hududlarni alohida kollektorlar bo‘yicha havzaviy rayonlashtirish hamda gidroekologik jarayonlarni aks ettirishda GAT-xaritalardan foydalanish zarurligi asoslab berilgan. Orol dengizi va Amudaryo deltasi ekotizimlarini saqlab qolish o‘zaro bog‘liq gidroekologik vazifalarni kompleks hal etishni talab qilishi qayd etilgan.
Kalit so‘zlar
gidroekologiyaOrol dengizi havzasikollektor-zovur suvlariirrigatsiya-tashlama ko‘llaridaryo suvlarining ifloslanishipestitsidlarichimlik suvisuvning ifloslanish indeksi (SII)GAT-xaritalashгидроэкологиябассейн Аральского моряколлекторно-дренажные водыирригационно-сбросовые озеразагрязнение речных водпестицидыпитьевая водаиндекс загрязненности воды (ИЗВ)ГИС-картографированиеhydroecologyAral Sea basincollector-drainage watersirrigation discharge lakesriver water pollutionpesticidesdrinking waterwater pollution index (WPI)GIS mapping
Iqtibos keltirish
Berdimuratova A.; Seytbekova A.B.; Janabayeva A.J.; Бердимуратова А.; Сейтбекова А.Б.; Жанабаева А.Ж.; Berdimuratova A.; Seytbekova A.B.; Janabayeva A.J. (2026). Current hydroecological problems of the Aral Sea basin. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(6). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910090