Species composition and distribution dynamics of weed populations in winter wheat agrocenoses in northern Karakalpakstan
Видовой состав и динамика распространения популяции сорных растений в агроценозах озимой пшеницы на севере Каракалпакстана | Qoraqalpog‘iston shimolida kuzgi bug‘doy agrotsenozlaridagi begona o‘tlar populyatsiyasining tur tarkibi hamda tarqalish dinamikasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7)
Annotatsiya
В статье проанализированы фитосанитарное состояние посевов озимой пшеницы и флористический состав сорных растений в Чимбайском районе, расположенном в северной зоне Республики Каракалпакстан. Чимбайский район находится на северном правом берегу канала «Кегейли» и отличается от других территорий региона своеобразными почвенно-климатическими условиями, степенью засоления, суммой эффективных температур за вегетационный период, количеством осадков и показателями относительной влажности воздуха. Эти микроклиматические и эдафические факторы непосредственно влияют на формирование популяции сорных растений на посевных площадях, их видовое разнообразие и плотность распространения. В результате проведенных фитосоциологических и агроботанических исследований установлено, что на посевах озимой пшеницы района распространены 52 вида сорных растений, относящихся к 15 семействам и 47 родам. При сравнении этих показателей с агроценозами озимой пшеницы центральной и южной зон (16–17 семейств, 46–55 родов, 53–63 вида) выявлено, что число видов сорных растений в северной зоне меньше на 1–11. Анализ по биоморфологическим признакам и жизненным формам показал, что основную долю засоренности в северной зоне составляют однолетние сорняки — 59,6% (31 вид) и многолетние — 34,6% (18 видов), а на двулетние виды приходится 5,8% (3 вида). Полученные данные служат научно-практической основой для правильного планирования интегрированных мер борьбы (IPM) в целях повышения урожайности озимой пшеницы и обеспечения фитосанитарной безопасности в северных районах Каракалпакстана.
Mazkur maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasining shimoliy mintaqasida joylashgan Chimboy tumanidagi kuzgi bug‘doy ekinzorlarining fitosanitar holati hamda begona o‘tlarning floristik tarkibi tahlil qilingan. Chimboy tumani «Kegayli» kanalining shimoliy o‘ng qirg‘og‘ida joylashgan bo‘lib, o‘ziga xos tuproq-iqlim sharoiti, sho‘rlanish darajasi, vegetatsiya davridagi samarali harorat yig‘indisi, yog‘in-sochin miqdori hamda nisbiy namlik ko‘rsatkichlari bilan mintaqaning boshqa hududlaridan ajralib turadi. Bu mikroklimat va edafik omillar ekin maydonlaridagi begona o‘tlar populyatsiyasining shakllanishi, turlar xilma-xilligi va tarqalish zichligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. O‘tkazilgan fitosotsiologik va agrobotanik tadqiqotlar natijasida tuman kuzgi bug‘doy maydonlarida 15 ta oila va 47 ta turkumga mansub 52 turdagi begona o‘tlar tarqalganligi aniqlandi. Ushbu ko‘rsatkichlar markaziy va janubiy mintaqalardagi kuzgi bug‘doy agrotsenozlari (16–17 ta oila, 46–55 ta turkum, 53–63 ta tur) bilan qiyoslanganda, shimoliy hududda begona o‘t turlarining soni 1 tadan 11 tagacha kamroq ekanligi kuzatildi. Biomorfologik va hayotiy shakllari bo‘yicha tahlil qilinganda, shimoliy hududda ifloslanganlik darajasining asosiy ulushini bir yillik begona o‘tlar — 59,6% (31 tur) va ko‘p yilliklar — 34,6% (18 tur) tashkil etgani, ikki yillik turlar esa 5,8% ni (3 tur) tashkil etgani belgilandi. Olingan ma’lumotlar Qoraqalpog‘istonning shimoliy hududlarida kuzgi bug‘doy hosildorligini oshirish va fitosanitar xavfsizlikni ta’minlashda integratsiyalashgan kurash choralarini (IPM) to‘g‘ri rejalashtirish uchun ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar
Shimoliy hududkuzgi bug‘doyikki yillikbir yillikbir va ikki pallaliko‘p yillikсеверная зонаозимая пшеницадвулетниеоднолетниеоднодольные и двудольныемноголетниеnorthern zonewinter wheatbiennialsannualsmonocots and dicotsperennials
Iqtibos keltirish
Ajiniyazova Mekhriban Koylibaevna; Saymbetov Alisher; Bakirova Miyirgul Bekmurza kizi; Ажиниязова Мехрибан Койлыбаевна; Саймбетов Алишер; Бакирова Мийиргул Бекмурза кызы; Ajiniyazova Mexriban Koylibaevna; Saymbetov Alisher; Bakirova Miyirgul Bekmurza qizi (2026). Species composition and distribution dynamics of weed populations in winter wheat agrocenoses in northern Karakalpakstan. Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus, 1(7). https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/1610046